Giới thiệu

Vắc xin và sinh phẩm y tế là biện pháp phòng bệnh truyền nhiễm hiệu quả nhất, đã có lịch sử phát triển hàng trăm năm nay và có cơ sở khoa học vững chắc trong dự phòng các bệnh truyền nhiễm. Hiện nay đã có gần 30 bệnh truyền nhiễm phổ biến có thể dự phòng được bằng vắc xin, sinh phẩm. Nhờ có vắc xin mà Việt Nam đã thanh toán được bệnh đậu mùa vào những năm 80 của Thế kỷ trước, loại trừ bệnh bại liệt vào năm 2000, loại trừ uốn ván sơ sinh vào năm 2005. Rất nhiều bệnh có vắc xin trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng (TCMR) như bạch hầu, ho gà, sởi, viêm não Nhật Bản... đã giảm số mắc và số tử vong từ hàng trăm tới hàng nghìn lần so với trước tiêm chủng. Tiêm chủng làm giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong của nhiều loại bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, không chi ở tre em mà còn giúp bảo vệ sức khỏe cho cả người lớn. Có thể nói rằng việc đầu tư cho tiêm chủng dự phòng là đầu tư cho phát triển.

Điều 21, Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 10 tháng 12 năm 2025 quy định rõ “Người dân có quyền được sử dụng và được bảo đảm công bằng trong tiếp cận vắc xin, sinh phẩm theo lứa tuổi, đối tượng trong suốt vòng đời để bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng”.

Luật Phòng bệnh cũng đã nêu rõ, bên cạnh hình thức tiêm chủng bắt buộc là việc cá nhân phải tiêm chủng theo danh mục bệnh phải sử dụng vắc xin, sinh phẩm bắt buộc và tiêm chủng chống dịch thì còn có cả hình thức tiêm chủng tự nguyện là việc cá nhân tự quyết định việc tiêm chủng vắc xin, sinh phẩm. Tiêm chủng bắt buộc là hình thức tiêm chủng người dân không phải trả tiền và tiêm chủng tự nguyện là hình thức tiêm chủng dịch vụ người dân phải trả tiền. Việc duy trì song song hai hình thức này tạo điều kiện cho người dân tiếp cận với nhiều loại vắc xin hơn, phục vụ tất cả các đối tượng tre em và người lớn, thực hiện tiêm chủng trọn đời.

Trước những lợi ích và ý nghĩa quan trọng cũng như nhu cầu thực tiễn của tiêm chủng, Hội Y học dự phòng Việt Nam phối hợp với các đơn vị có liên quan và các chuyên gia xây dựng cuốn sách “Khuyến cáo lịch tiêm chủng cho mọi lứa tuổi ở Việt Nam”. Mục đích chính của cuốn sách là cung cấp các thông tin cơ bản về lịch tiêm chủng và hướng dẫn cách dùng cho mọi lứa tuổi đã được Bộ Y tế cấp phép sử dụng ở Việt Nam, qua đó nâng cao nhận thức phòng bệnh của toàn thể người dân, đưa ra nhiều lựa chọn và tăng khả năng tiếp cận của người dân trong việc sử dụng vắc xin và sinh phẩm. Đây là cuốn sách được tái bản lần thứ ba trên cơ sở nội dung của lần xuất bản đầu tiên vào năm 2018, tái bản năm 2020 và 2023.

Cuốn sách có cấu trúc gồm sáu phần chính, với những nội dung hướng dẫn sử dụng đối với các loại vắc xin và sinh phẩm đang được Bộ Y tế cấp phép lưu hành tại Việt Nam tính đến 31 tháng 12 năm 2025, bao gồm vắc xin và sinh phẩm trong và ngoài Chương trình TCMR.

Phần I - Tầm quan trọng của việc sử dụng vắc xin và sinh phẩm
Phần II - Lịch tiêm chủng
Phần III - Các bệnh có thể dự phòng bằng vắc xin, sinh phẩm
Phần IV - Tiêm chủng trọn đời
Phần V - Theo dõi và xử trí biến cố bất lợi sau tiêm chủng
Phần VI - Những điều cần lưu ý khi sử dụng vắc xin và sinh phẩm

Trong lần tái bản thứ 3 này chúng tôi đã cập nhật, chinh sửa, bổ sung cho phù hợp với quy định pháp lý mới, tình hình thực tiễn của công tác tiêm chủng để phục vụ kịp thời cho đối tượng sử dụng là nhân viên y tế, đặc biệt là đối với nhân viên y tế đang làm công tác tiêm chủng, phòng chống bệnh truyền nhiễm ở các tuyến trên cả nước. Tuy nhiên cuốn sách có thể phục vụ cho bất kỳ ai quan tâm tới tiêm chủng. Tập thể biên soạn là các chuyên gia, các nhà khoa học có nhiều kinh nghiệm trong công tác tiêm chủng và phòng chống bệnh truyền nhiễm.

Chúng tôi xin cảm ơn sự tham gia đóng góp ý kiến tích cực của Ban soạn thảo, đại diện của các Cục, Vụ, Viện Vệ sinh dịch tễ/ Pasteur, Trường đại học, các Hội chuyên ngành có liên quan và sự tài trợ của các đơn vị trong những lần xuất bản trước và lần tái bản này. Ban Biên soạn cũng mong nhận được sự góp ý của các độc giả để cuốn sách được tiếp tục tái bản các lần sau ngày một tốt hơn.

GS.TS. Phan Trọng Lân
Chủ tịch Hội Y học dự phòng Việt Nam
Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương